In Mali int al-Qaeda belasting en buit het Russische geweren

De buit

Begin september legde Jama'at Nusrat al-Islam wal-Muslimin (JNIM), de tak van al-Qaeda in de Sahel, bij het dorp Kaka in de regio Mopti in centraal Mali een hinderlaag voor Malinese soldaten en strijders van het Africa Corps, de paramilitaire eenheid die onder het Russische ministerie van Defensie valt. Dertien Russische en Malinese militairen kwamen om, volgens berichten die het Oekraïense medium Militarnyi aanhaalt. JNIM somde zijn buit op: 14 motorfietsen, twee machinegeweren, zes aanvalsgeweren, zes granaten en een drone. Op foto's van de buit herkenden analisten AK-15's, een recent Russisch geweer, dat kennelijk voor het eerst in handen van de jihadisten is gevallen.

Een vreedzame transitie, per autobom

Op 25 april sloegen JNIM en de Toeareg-separatisten van het Bevrijdingsfront van Azawad in het hele land toe. In Kati, de garnizoensstad naast Bamako, doodde een zelfmoordaanslag met een autobom minister van Defensie Sadio Camara. In het noorden trok het Africa Corps zich uit Kidal terug na een deal met de opstandelingen. Zo'n 200 Malinese soldaten bleven achter en werden gevangengenomen, aldus Human Rights Watch. ‘De Russen hebben ons in Kidal verraden’, zei een hoge Malinese functionaris tegen RFI. JNIM kondigde vervolgens een totale belegering van de hoofdstad af en riep op tot een gemeenschappelijk front om de junta ten val te brengen en ‘een vreedzame en inclusieve transitie’ in te luiden.

Een zomer vol hinderlagen

Op 18 juli overvielen JNIM en de separatisten een legerkonvooi dat Anéfis, in het noorden, verliet: meer dan 50 soldaten werden gedood en minstens 24 gevangengenomen, volgens een lokale functionaris die dicht bij de junta staat. Sommigen werden ter plekke geëxecuteerd, zei een legerbron tegen AFP. De Russische paramilitairen hadden volgens andere bronnen Gao, de bestemming van het konvooi, al bereikt.

‘Er zijn geen Russen gedood. De doden komen uit het leger en de door de staat gesteunde milities.’— Een gemeenschapsleider in de regio Gao, tegen AFP, juli 2026

Op 10 september bestormde JNIM het legerkamp van Dioura in de regio Mopti. De dodentol loopt uiteen van minstens 100 soldaten en vijf Russische paramilitairen, volgens AFP, tot 150 doden en 93 gevangenen, volgens JNIM. Het leger gaf geen cijfers, maar prees de evacuatie van ‘twee compagnieën die het garnizoen heldhaftig hebben verdedigd’.

Sharia, naar evenredigheid

In de dorpen die JNIM al jaren in handen heeft, heft de groep eigen belastingen, rekruteert ze jonge mannen en dwingt ze de sharia af, meldt Human Rights Watch. Gevraagd naar burgers die haar regels overtreden, antwoordde de groep dat zij volgens de sharia worden gestraft naar evenredigheid van hun vergrijp.

‘In sommige gevallen mild en in andere streng.’— JNIM, schriftelijk antwoord aan Human Rights Watch, juni 2026

Streng, bijvoorbeeld, voor een koranleraar die de groep in mei ontvoerde en publiekelijk executeerde. Om de belegering af te dwingen, stak ze ook meer dan 40 burgervoertuigen op weg naar Bamako in brand, waaronder bussen.

Terrorismebestrijding op z'n Russisch

De Russische bondgenoten van de junta hebben hun eigen methode. Op 15 juni bestookten vliegtuigen van het Africa Corps Kyrnia, een dorp in handen van JNIM: acht burgers kwamen om, onder wie drie kinderen. Voor zover bekend werd er geen enkele jihadist gedood: de meesten zaten in de moskee, die werd gespaard. Op 10 juli vielen bij dageraad meer dan 100 strijders van het Africa Corps de Fulani-wijk van Bombori binnen, die de jihadisten de avond ervoor hadden verlaten. Ze schoten zes dorpelingen neer die probeerden te vluchten en executeerden er nog drie, van wie één werd onthoofd. Vier van de negen doden waren kinderen. De junta lijkt haar Russische partners ‘groen licht te hebben gegeven om burgers te doden’, zegt Human Rights Watch.

Kidal, retourtje

Op 6 oktober keerden het leger en het Africa Corps zonder slag of stoot terug in Kidal. De separatisten waren een paar uur eerder vertrokken, in wat zij een ‘strategische en gecontroleerde terugtrekking’ noemden. Hun woordvoerder wees op de ‘onevenredige inzet van luchtmiddelen’ door de Russen. Ook de bondgenoten van al-Qaeda hechten aan evenredigheid. Een analist zei tegen Reuters dat de herovering van de grotendeels verlaten stad vooral symbolisch was.

In Bombori heerst de sharia van al-Qaeda al negen jaar. De Russische terrorismebestrijding had één ochtend nodig om negen dorpelingen te doden.