Secularisme 2.0 in Quebec: God heeft voortaan een gemeentelijke vergunning nodig

Zondagsdienst op de Place d'Armes

Ruim een half jaar lang hield de pro-Palestijnse groep Montreal4Palestine in 2025 elke zondag protestacties voor de Notre-Dame-basiliek in Montreal, inclusief een openbaar islamitisch gebed. Volgens een viraal gegane video zou de basiliek haar klokken hebben geluid om de gelovigen te overstemmen: AFP zocht het uit, en het carillon slaat gewoon elk uur. Premier François Legault had al gezegd dat wie wil bidden, naar een kerk of een moskee moet gaan. Zijn minister van Secularisme, Jean-François Roberge, noemde straatgebeden een "provocatie".

De deskundigen hadden een eenvoudiger idee

Het eigen secularismecomité van de regering adviseerde geen verbod: gemeenten hadden volgens het comité al de bevoegdheden om straatgebed aan te pakken. Covoorzitter Christiane Pelchat zei dat straatgebed in Montreal geen probleem was. Het enige lastige gebed, dat voor de Notre-Dame, leek haar eerder een politiek gebed voor de Palestijnse zaak dan een echt gebed. Het werkelijke probleem, zei ze, was dat de stad haar eigen verordening tegen niet-toegestane straatdemonstraties niet handhaafde.

Secularisme 2.0

Quebec kwam toch met wetgeving. Op 2 april nam Roberges Coalition Avenir Québec met steun van de Parti Québécois wetsvoorstel 9 aan, dat hij "Secularisme 2.0" noemt. De liberalen en Québec solidaire stemden tegen. Geen enkele openbare weg of park mag nog worden gebruikt voor collectieve religieuze praktijken, tenzij een gemeente per geval een uitzondering maakt voor een kort evenement dat voor iedereen toegankelijk is. Wie zo'n bijeenkomst organiseert of eraan deelneemt, riskeert een boete van 125 tot 375 dollar, of 375 tot 1.125 dollar voor een organisatie. De wet gaat zowel boven het Canadese als boven het Quebecse handvest van rechten, waardoor ze grotendeels beschermd is tegen juridische aanvechting.

Universiteiten zijn geen kerken, op vier na

Sinds 1 september zijn gebedsruimtes ook verboden in openbare instellingen, van cegeps tot universiteiten.

"Cegeps en universiteiten zijn geen tempels of kerken."— Jean-François Roberge, minister van Secularisme van Quebec, november 2025

De wet noemt niettemin vier campuskapellen waar erediensten toegestaan blijven: Loyola aan Concordia, Marie-Guyart aan Laval, Birks aan McGill en St. Mark's aan Bishop's. Aan de Université de Montréal wordt wie wil bidden gevraagd de campus te verlaten. Het openbaarvervoerbedrijf van Montreal, de STM, houdt zijn vier welzijnsruimtes open voor meditatie, ontspanning en yoga, dat kennelijk seculier is verklaard. Werknemers die willen bidden, mogen het terrein verlaten tijdens hun onbetaalde pauze.

De processie die niet bidt

In mei weigerde het stadsdeel Plateau-Mont-Royal een vergunning voor de Portugese Senhor Santo Cristo-processie, een katholieke traditie die dit jaar voor de zestigste keer in Montreal plaatsvindt en die in februari was aangevraagd, nog voordat de wet was aangenomen. De organisatoren wezen erop dat het om een stille tocht met een muziekkorps gaat, zonder gebeden. Maar de wet geldt voor elke handeling die een geloof "feitelijk of in schijn" tot uitdrukking kan brengen.

"Collectieve religieuze praktijken, waaronder processies, zijn niet langer toegestaan op openbaar terrein."— Stadsdeel Plateau-Mont-Royal, e-mail aan de organisatoren, mei 2026

De politie liet de tocht op 17 mei doorgaan. Meer dan 4.000 mensen deden mee, ongeveer twee keer zoveel als gewoonlijk. Diezelfde zondag had het stadsdeel LaSalle een sikhparade toegestaan. De burgemeester van het Plateau zelf zei dat de wet voor verwarring zorgt, en de katholieke aartsbisschop van Montreal heeft opgeroepen tot intrekking ervan.

Consensus op zijn Quebecs

Op 5 oktober won de Parti Québécois, die voor de wet had gestemd, de provinciale verkiezingen; de partij gaat een minderheidsregering vormen. Haar leider, Paul St-Pierre Plamondon, noemde openbare gebeden ooit een "toe-eigening van de openbare ruimte door religieuze fundamentalisten" en belooft nu de Quebecse consensus over secularisme te verdedigen. Ook de liberalen, die tegen de wet stemden, zullen er niet aan tornen. "Mijn God", riep hun leider Charles Milliard uit, voordat hij uitlegde dat gemeenten al over alle benodigde bevoegdheden beschikken. De politie van Montreal liet op haar beurt niet weten hoe ze het verbod zal handhaven.

Boven de Place d'Armes slaan de klokken van de basiliek nog altijd elk uur. Voorlopig zonder vergunning.