Decreten in Kabul, dialogen in Genève

Vrouw zijn, een misdaad

Vijf jaar na de terugkeer van de taliban is de inventaris lang. Meisjes mogen niet naar het voortgezet onderwijs of de universiteit, en sinds 2021 zijn meer dan twee miljoen meisjes en vrouwen van onderwijs uitgesloten. Vrouwen zijn geweerd uit het meeste betaalde werk, uit openbare functies, parken en sportscholen. In 2026 gingen nieuwe decreten nog verder: ze ontnamen vrouwen de juridische gelijkheid met mannen, beperkten de gevallen waarin huiselijk geweld vervolgd kan worden, schrapten elke minimumhuwelijksleeftijd uit de wet op de gerechtelijke scheiding en verankerden de mannelijke voogdij, terwijl het eenzijdige recht van mannen om te scheiden zorgvuldig overeind bleef.

“Vrouw zijn is in Afghanistan een misdaad.”— Een spreker namens het maatschappelijk middenveld, VN-Veiligheidsraad, 16 september 2026

Afghanistan is nu het enige land ter wereld waar meisjes formeel geen onderwijs mogen volgen na de basisschool. Eindelijk een wereldprimeur.

Baarden, muziek en zweepslagen

Mannen worden niet gespaard. Het Bureau voor de Verspreiding van de Deugd en de Voorkoming van de Ondeugd arresteert mensen om hun kleding, de lengte van hun baard of het spelen van en luisteren naar muziek. Volgens de VN kregen in de eerste helft van het jaar ten minste 449 mensen lijfstraffen, na processen die volgens mensenrechtenorganisaties ver tekortschieten op het gebied van een eerlijke rechtsgang. Journalisten, mensenrechtenverdedigers, demonstranten en voormalige functionarissen lopen het risico op arrestatie, marteling en verdwijning. Zelfs de islam is in het gareel gebracht: een Wet op de Predikers uit 2026 maakt één enkele interpretatie ervan tot de enige toegestane basis voor religieus onderwijs, slecht nieuws voor sjiitische Hazara's en ismaëlieten.

De taliban wijzen van hun kant op de vooruitgang op het gebied van veiligheid en economie na vijf jaar aan de macht. Het is ongetwijfeld makkelijker de orde te handhaven als de helft van de bevolking naar huis is gestuurd.

Het antwoord van Genève: een uitgebreide interactieve dialoog

In de VN-Mensenrechtenraad, die tot 7 oktober zitting houdt, luisterden de delegaties op 7 en 8 september naar de speciale rapporteur, Richard Bennett, en vroegen vervolgens wat ze nog meer konden doen. Bijna negentig Afghaanse organisaties, bijgevallen door Human Rights Watch, Amnesty International en anderen, gaven het antwoord in een gezamenlijke brief: verleng zijn mandaat volledig, handhaaf de specifieke rapportage over vrouwen en meisjes en de uitgebreide interactieve dialoog waarin Afghaanse vrouwen het woord kunnen voeren, voeg een rapport over etnische en religieuze minderheden toe, en activeer eindelijk het Onafhankelijk Onderzoeksmechanisme dat de Raad in oktober 2025 bij consensus heeft opgericht. Een jaar later wacht het nog altijd op operationalisering.

“[Een] steeds verder gecodificeerd project om vrouwen en meisjes uit het openbare leven te wissen.”— Gezamenlijke brief van Afghaanse en internationale ngo's, 18 september 2026

Het jargon mag mager klinken tegenover de decreten van de taliban, maar de documentatie van de rapporteur voedt het onderzoek van het Internationaal Strafhof en zou een zaak voor het Internationaal Gerechtshof kunnen ondersteunen. Bennett zelf, die de situatie omschrijft als genderapartheid en wil dat die als misdaad tegen de menselijkheid wordt vastgelegd, heeft één klein handicapje: de taliban weigeren hem sinds 2024 de toegang tot Afghanistan en beschuldigen hem van propaganda. De wereldwijde waarnemer van Afghanistan neemt het land waar vanuit het buitenland.

New York eist resultaten

Op 16 september was de Veiligheidsraad aan de beurt. De Amerikaanse gezant zei dat Washington niet zal toestaan dat de taliban Amerikaanse burgers als ruilmiddel gebruiken, en drong er bij de Raad op aan resultaten te eisen. De Afghaanse VN-gezant, die niet namens de taliban spreekt, waarschuwde dat de afwezigheid van een allesomvattende oorlog niet verward moet worden met duurzame vrede. De leden van de Raad waren het erover eens dat de behandeling van vrouwen het grootste obstakel is voor het herstel van Afghanistan, en oneens over de vraag of toenadering of druk het beste werkt.

Intussen vindt die toenadering gewoon plaats. Mensenrechtenorganisaties wijzen op groeiende diplomatieke en economische contacten met de taliban, waaronder gesprekken die gedwongen terugkeer moeten vergemakkelijken, nu Afghanen worden teruggestuurd vanuit Iran, Pakistan, Turkije en Europa. Sommige hoofdsteden veroordelen in Genève de genderapartheid en onderhandelen vervolgens met de architecten ervan over deportatievluchten.

Vijf jaar later produceert Kabul decreten en Genève dialogen. De Raad stemt binnenkort over de vraag of de dialogen nog een jaar mogen doorgaan. De decreten hoeven helaas niet te worden verlengd.